شناسایی و ارائه شبکه مضامین حکمرانی نظام سلامت با تمرکز بر نهادهای مدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استاد، گروه اقتصاد وعلوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 استاد گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش: در سال‌های اخیر، گفتمان حکمرانی مشارکتی به‌عنوان رویکردی نوین در مدیریت نظام‌های سلامت، مورد توجه گسترده قرار گرفته است. هدف این پژوهش، تبیین الگوی مفهومی حکمرانی مشارکتی نظام سلامت ایران با تأکید بر نقش و جایگاه نهادهای مدنی در تقویت مشارکت اجتماعی و ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری عمومی در حوزه سلامت می‌باشد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون (تماتیک) انجام گرفته است. داده‌های تحقیق از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه‌های سلامت، سیاست‌گذاری عمومی و جامعه مدنی گردآوری گردید. سپس داده‌ها در سه سطح کدهای پایه، مضامین سازمان‌دهنده و مضمون فراگیر تحلیل و شبکه مضامین با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA ترسیم شد.
یافته‌های پژوهش: نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که نظام سلامت ایران با چالش‌هایی از قبیل ضعف شفافیت نهادی، محدودیت در مشارکت عمومی، فقدان پاسخ‌گویی ساختاری، ناهماهنگی میان‌بخشی، کمبود منابع مالی و مقاومت نهادی مواجه است. در مقابل، ظرفیت‌های نهادهای مدنی همچون توان شبکه‌سازی، قابلیت‌های آموزشی و پتانسیل توانمندسازی اجتماعی، زمینه‌ساز تحقق حکمرانی مشارکتی است. در نهایت، مضمون فراگیر پژوهش با عنوان «حکمرانی مشارکتی سلامت» در سه خوشه اصلی شامل چالش‌ها، نقش‌آفرینی‌ها و ظرفیت‌سازی‌ها شناسایی گردید.
نتیجه‌گیری پژوهش: براساس یافته‌ها، بازنگری در ساختار حکمرانی سلامت کشور از طریق طراحی سازوکارهای مشارکتی، تقویت نظام پاسخ‌گویی و ایجاد بسترهای قانونی جهت فعالیت مؤثر نهادهای مدنی، ضرورتی اساسی است. همچنین، ارتقای مشروعیت اجتماعی و ظرفیت سازمانی نهادهای مدنی می‌تواند موجب پویایی در فرآیند سیاست‌گذاری سلامت گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identifying and Presenting the Thematic Network of Health System Governance with a Focus on Civil Institutions

نویسندگان [English]

  • maryam haeri 1
  • ghanbar amirnezhad 2
  • mansor zaranezhad 3
  • gholamreza memarzadeh 4
1 PhD Candidate in Public Administration, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Public Administration, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Professor, Department of Economics and Social Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
4 Professor, Department of Public Administration, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran
چکیده [English]

Purpose: In recent years, the discourse of participatory governance has gained significant attention as a modern approach to managing health systems. The purpose of this study is to develop a conceptual model of participatory governance in Iran’s health system, with a particular emphasis on the role and position of civil institutions in strengthening social participation and improving the quality of public policy-making in the health sector.

Methodology: This research is qualitative in nature and follows a thematic analysis approach. The data were collected through semi-structured interviews with 15 experts in the fields of health, public policy, and civil society. The data were analyzed at three levels—basic codes, organizing themes, and global theme—and the thematic network was visualized using MAXQDA software.

Findings: The results of the analysis revealed that Iran’s health system faces multiple challenges, including institutional opacity, limited public participation, lack of structural accountability, intersectoral incoherence, financial constraints, and institutional resistance. Conversely, civil institutions possess significant capacities, such as network-building potential, educational capabilities, and social empowerment mechanisms, which together provide a foundation for realizing participatory governance. The overarching theme of the study, “Participatory Health Governance,” encompasses three major clusters: challenges, role performances, and capacity-building mechanisms.

Conclusion: Based on the findings, revising the governance structure of Iran’s health system through the design of participatory mechanisms, strengthening accountability frameworks, and establishing legal foundations for the active engagement of civil institutions is essential.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Participatory Governance
  • Health System
  • Civil Institutions
  • Network Capacity

مراجع

  1. منابع فارسی:

    1- سلیمانی، حسین؛ حسین‌پور، داوود؛ و سید نقوی، محمدعلی. (۱۴۰۲). توسعه مدل بومی حکمرانی نظام سلامت ایران با رویکرد شبکه‌ای. فصلنامه حکمرانی و توسعه، ۳(۲)، ۱۴۷–۱۷۶.

    2- فراغ خسروی، محمد؛ مصادق‌راد، عباس؛ و عرب، محمد. (۱۴۰۰). حکمرانی در نظام سلامت: مرور مفهومی. مجله پژوهش نظام‌های سلامت حکیم، ۲۴(۱)، ۳۵–۵۴.

    3- محمدی‌ها، حسین؛ معمارزاده، غلامرضا؛ و عظیمی، پریسا. (۱۴۰۰). طراحی مدل ارتقای نظام سلامت کشور با تأکید بر راهبردهای حکمرانی. فصلنامه پایاورد سلامت، ۱۵(۳)، ۲۷۲–۲۹۰.

    4- عبدالله‌تبار، حسین؛ ساجدی، حسین؛ سام اَرام، علی‌اکبر؛ و تاج‌مازینانی، علی‌اصغر. (۱۴۰۰). زمینه نهادی نظام سلامت و تغییرات آن در ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی، ۲۱(۸۱)، ۸۷–۱۲۷.

    5- جلالی‌خان‌آبادی، تقی؛ علوانی، سیدمهدی؛ واعظی، رضا؛ و قربانی‌زاده، وحید. (۱۳۹۹). طراحی مدل حکمرانی شبکه‌ای در نظام سلامت کشور. فصلنامه علوم مدیریت ایران، ۱۵(۵۸)، ۱–۳۰.

    6- سالاریان‌زاده، محمدحسین؛ و لطیفی جلیسه، سعید. (۱۳۹۹). چالش‌های ساختار حکمرانی وزارت بهداشت بر اساس مدل ساختار شبکه‌ای. مجله پژوهش نظام‌های سلامت حکیم، ۲۳(۲)، ۱۸۹–۲۰۰.

    7- بیدار، زهرا؛ و قاسمی، غلامعلی. (۱۳۹۹). نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در توسعه حق سلامت. فصلنامه حقوق پزشکی، ۱۴(۵۲)، ۷–۲۶.

    8- مصادق‌راد، عباس؛ و رحیمی‌تبار، پرویز. (۱۳۹۸). مدل حکمرانی نظام سلامت ایران: مطالعه مقایسه‌ای. مجله علوم پزشکی رازی، ۲۶(۹)، ۱۰–۲۸.

    9- علیخانی، رضا؛ رسولی، محمدرضا؛ و علی‌احمدی، احمد. (۱۳۹۷). تأثیر عوامل کلیدی بر مدل بهینه حکمرانی شبکه‌ای در نظام سلامت: رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری. مدیریت سلامت، شماره ۷۴، ۱۹–۳۴.

    10- داماری، بهزاد؛ حیدرنیا، محمدعلی؛ و رحبری بناب، مهدی. (۱۳۹۳). نقش و عملکرد سازمان‌های مردم‌نهاد در حفظ و ارتقای سلامت جامعه. پایش (نظارت سلامت)، ۱۳(۵)، ۵۴۱–۵۵۰.

    References:

    1. Brugnara, Lucia, Jaramillo, Catalina, Olarte-Peña, Margarita, Karl, Larissa, Deckert, Andreas, Marx, Michael, Horstick, Olaf, Dambach, Peter, & Fehr, Angela. (2023). Strengthening national public health institutes: a systematic review on institution building in the public sector. Robert Koch-Institut. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1146655.
    2. Bucher, Ann, Papaconstantinou, George (Georgios), & Pisani-Ferry, Jean. (2022). The failure of global public health governance: a forensic analysis. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2870/496616.
    3. Myhre, Sonja, Habtemariam, Mahlet Kifle, Heymann, David L., Ottersen, Trygve, Stoltenberg, Camilla, Ventura, Deisy de Freitas Lima, Vikum, Eirik F., & Bergh, Anne. (2022). Bridging global health actors and agendas: the role of national public health institutes. Springer Science and Business Media LLC. https://doi.org/10.1057/s41271-022-00342-0.
    4. Huang, A., Lin, Y., Zhang, L., Dong, J., He, Q., & Tang, K. (2022). Assessing health governance across countries: a scoping review protocol on indices and assessment tools applied globally. BMJ Open, 12(7), e063866.
    5. Tenbensel, T., Silwal, P., & Walton, L. (2021). Overwriting New Public Management with New Public Governance in New Zealand's approach to health system improvement. Journal of Health Organization and Management, 35(8), 1046–1061.
    6. Sohel Saikat, Neil Squires, Zsuzsanna Jakab, Duncan Selbie, & Saqif Mustafa. (2021). Building the evidence base for global health policy: the need to strengthen institutional networks, geographical representation and global collaboration. BMJ Global Health. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2021-006852
    7. Hu Zhang. (2021). Challenges and Approaches of the Global Governance of Public Health Under COVID-19. Frontiers Media SA. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.727214.
    8. Abd Rahim, A., Abdul Manaf, R., Juni, M. H., & Ibrahim, N. (2021). Health system governance for the integration of mental health services into primary health care in the sub-Saharan Africa and South Asia region: A systematic review. INQUIRY: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing, 58, 00469580211028579.
    9. Kiani, M. A., & Zarei, B. (2022). A comparative analysis of the role of NGOs and local governments in achieving good governance. Natural Resources, 75(2), 242–262.
    10. Van den Oord, S., Vanlaer, N., Marynissen, H., Brugghemans, B., Van Roey, J., Albers, S., & Kenis, P. (2020). Network of networks: preliminary lessons from the Antwerp Port Authority on crisis management and network governance to deal with the COVID‐19 pandemic. Public Administration Review, 880–894.
    11. Kapucu, N., & Hu, Q. (2020). The development of network governance and its relevance for public affairs education. Journal of Public Affairs Education, 1–9.
    12. Macdonald, D., Johnson, R., & Lingard, B. (2020). Globalisation, neoliberalisation, and network governance: an international study of outsourcing in health and physical education. Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education, 41(2), 169–186.
حکمرانی و توسعه
دوره 6، شماره 2
مرداد 1405
صفحه 313-291

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار