حکمرانی رفتارمصرف انرژی در کشور از طریق سنخ‌شناسی فرهنگ مصرف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه خط مشی و اداره امور عمومی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

3 گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، ،بابلسر، ایران

4 گروه مدیریت و علوم اجتماعی، پژوهشگاه نیرو، تهران، ایران

چکیده

از چالش‌های حوزه انرژی، در کنار محدودیت منابع و مشکلات زیست‌محیطی، رشد مصرف برق به‌ خصوص در بخش خانگی است که برای اصلاح الگوی مصرف، نیاز به شناخت اعمال مصرفی جامعه می‌باشد. هدف این پژوهش خوشه‌بندی رفتار مصرف برق بر اساس متغیرهای اقتصادی- اجتماعی است. روش پژوهش، کمی و با استراتژی پیمایش بوده که 1081 نفر از سراسر کشور با پرسشنامه آنلاین مورد پرسش قرار گرفته‌اند. اعتبار متغیرها توسط صاحب‌نظران حوزه انرژی تأیید شده است. یافته‌ها بیانگر 6 خوشه توانمند مصرف‌گرا، توانمند صرفه‌جو، میانه مستعد، میانه متمایل به مصرف، ناتوان صرفه‌جو و ناتوان متمایل به مصرف می‌باشد که هر یک از گروه‌ها امتیازات متفاوتی در آگاهی، ارزش‌ها، سبک‌زندگی و فرهنگ‌مادی کسب نموده‌اند. یافته‌ها نشان داده، افراد جامعه به دلیل تفاوت در پایگاه اجتماعی فرهنگی، علی‌رغم یکسان بودن پایگاه اقتصادی، رفتار مصرف انرژی متفاوتی داشته و برای سیاستگذاری اثربخش در سمت تقاضا برای گروه‌های مختلف نیازمند راهکارهای اختصاصی آن خوشه هستیم.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Governance of Energy Consumption Behavior with Consumption Cultures Clustering

نویسندگان [English]

  • Maryam Keyghobadi 1
  • Elahe Sadat Akbarnia 2
  • Sadegh Salehi 3
  • Hamidreza Pirmrad 4
1 PHD student -Tehran university
2 Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
3 Department of Social Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences ,University of Mazandaran, Babolsar
4 Department of Management Social Sciences, Niroo Research Institute (NRI), Tehran, Iran
چکیده [English]

One of the challenges in the field of energy, along with limited resources and environmental problems, is the growth of electricity consumption particularly in the household sector, which requires knowledge of the society and consumption behavior to modify the consumption pattern. The purpose of this research is consumption clustering, based on economic-social variables.The research method was quantitative and with a survey strategy that 1081 people from all over the country were questioned with an online questionnaire. The validity of the variables has been confirmed by experts in the field of energy. The findings show 6 consumption clusters: "extravagant consumers with high income", "economical consumers with high income", "extravagant consumer with median income", "economical consumers with median income", ", "extravagant consumer with low income" and "economical consumers with low income" which each of clusters have obtained different scores in "awareness", 'values", "lifestyle", and 'material culture". The results of the research indicated that due to the difference in the social and cultural base, despite the same economic base, the people have different energy consumption practices, and for implementing effective policies on the demand side for different groups, we need specific solutions for that cluster.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Behavior Change Governance
  • Energy Consumption Behavior
  • Awareness
  • values
  • Energy clusters

مراجع

  1. منابع

    1. اصلانی، زهرا؛ ازکیا، مصطفی و زنجانی، حبیب‌الله (1396). بررسی عوامل مؤثر بر مصرف انرژی (برق) خانوار شهری با رهیافت نظریه بنیادی (موردمطالعه: منطقه 5 تهران)، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 34(9)، 33-1.
    2. بهشتی، سید صمد؛ قاسمی، وحید؛ قاضی طباطبایی، محمود و رفعت‌جاه، مریم (1393). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر نگرش‌ها بر مصرف انرژی، نشریه علمی پژوهشی کیفیت و بهره‌وری صنعت برق ایران، 3(6)، 10-3.
    3. پسندیده، اشرف السادات؛ کیقبادی، مریم؛ حیدری، غلامرضا (1401). تعامل و تقابل حکمرانی توسعه انرژی و حفاظت از محیط‌زیست: واکاوی ابعاد شکل‌گیری پدیده گردوغبار. حکمرانی و توسعه، 2(1)، 103-128.
    4. ترازنامه انرژی (1401). وزارت نیرو.
    5. دواس، دی‌ای (1388). پیمایش در تحقیقات اجتماعی، (ترجمه: هوشنگ نایبی). تهران: نشر نی.
    6. رفعت‌جاه، مریم (1381). بررسی الگوی رفتار فرهنگی و اجتماعی مصرف‌کنندگان خانگی و تجاری برق در تهران بزرگ، وزارت نیرو-پژوهشگاه نیرو.
    7. زارع‌شاه‌آبادی، اکبر؛ حاجی‌زاده، مسعود و لطفعلیانی، علی‌محمد (1392). بررسی تأثیر عوامل اجتماعی-فرهنگی بر الگوی مصرف انرژی در خانوارهای شهر یزد، پژوهش‌های برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری انرژی، 1(3)، 50-17.
    8. جوان‌خوش‌خلق، منیره (1394). بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی مؤثر بر رفتار مصرف انرژی (مطالعه موردی: انرژی برق شهر تهران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
    9. شیخی، سینا؛ ضرغام‌افشار، محمدتقی؛ عزت‌آبادی‌پور، حسام؛ مشکینی، بهمن؛ و حدادی، علیرضا (1402). بررسی موانع حکمرانی مردمی در ایران و ارائه راهکارهایی برای ارتقای نقش مردم در حکمرانی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
    10. صالحی، صادق؛ فیروزجائیان، علی‌اصغر و موسوی، مهسا (1399). تحلیل اجتماع مصرف انرژی خانگی در مناطق روستایی: مطالعه موردی روستاهای ساری، مجله انرژی ایران، 23(2)، 118-93.
    11. صالحی، صادق و امامقلی، لقمان (1392). تحلیل اجتماعی رفتار مصرف برق، بررسی مسائل اجتماعی ایران، 4(2)، 304-287.
    12. صالحی، صادق و پازوکی، زهرا (1397). جامعه و انرژی، بابلسر: دانشگاه مازندران.
    13. قادری، سیمین؛ پرورش، حمزه (1402). حکمرانی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، تجدید‌ناپذیر، شهرنشینی و رشد اقتصادی بر انتشار دی‌اکسید کربن در ایران. حکمرانی و توسعه، 3(3)، 79-94.
    14. کاظمیان شیروان، غلامرضا؛ واعظی، رضا؛ قربانی‌زاده، وجه‌الله؛ و رئیسی، محمدرضا (1401). ارائه الگوی حکمروایی در مدیریت پایدار مصرف برق، پژوهش‌های سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی انرژی، ۸(۴)، ۱۰۶-۱۴۷.
    15. کلاهی، محمدرضا، فاضلی، محمد؛ صالح‌آبادی، ابراهیم؛ رهبری، زهره؛ مهدوی‌ظفرقندی، مهدی؛ انواری، زهره؛ کریمی، زینب؛ اله‌دادی، سعیده؛ نوروزی‌نژاد، الهام؛ درویش، مریم و محمدی، مریم (1385). ارزیابی مقایسه‌ای میزان تأثیر مکانیسم‌های مختلف اطلاع‌رسانی دربارۀ مصرف انرژی الکتریکی بر مقدار مصرف مصرف‌کنندگان خانگی، پژوهشگاه نیرو، وزارت نیرو.
    16. کیقبادی مریم، ذوالفقارزاده؛ محمدمهدی و حیدری، غلامرضا (1402). حکمرانی رفتار مصرف انرژی برق در ایران: از شکاف در سیاست‌های فنی و رفتاری تا ادراک سیاست‌گذار از مسئله. پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی. ۱۳(۱)، ۱۲۹-۱۵
    17. محمود‌مولائی‌کرمانی، بتول؛ میرزایی، حسین؛ کلاهی، مهدی و کرمانی، مهدی (1400). فرهنگ‌های مصرف انرژی (موردمطالعه خانوارهای مشهدی)، جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 3(4)، 40-21.
    18. مهدوی‌کنی، محمد‌سعید (1386). مفهوم سبک‌زندگی و گستره آن در علوم اجتماعی، تحقیقات فرهنگی، 1(1)، 230-199.
    19. نوروزی، میکائیل و عبدالحسین‌زاده، محمد (1402). گونه‌شناسی ابزارهای رفتاری در عرصه حکمرانی و کارکرد آن در ارتقای نظام قانون‌گذاری، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
    20. نظرپورکاشانی، حامد؛ خاشعی، وحید؛ دهدشتی، زهره؛ و محمودمحمدیان، شاهرخ (1395). خانواده و الگوی مصرف: تحلیلی کیفی بر الگوهای رفتار خرید مبتنی بر نظریه‌های سبک‌زندگی، زنان و خانواده، 11(34)، 106-70.
    21. یزدان‌پناه‌فرد، سعیده؛ حیدری، ابراهیم و قربان‌پور، احمد (1399). شناخت و تحلیل مؤلفه‌های فرهنگی، اجتماعی و فنی بهینه‌سازی مصرف انرژی برق در بخش مسکونی (موردمطالعه: حوزه‌ی تحت پوشش شرکت برق منطقه‌ای فارس)، نظریه‌های کاربردی اقتصاد، 7(4)، 116-85.
    22. یزدانی‌زازرانی، محمدرضا (1391). بررسی رابطۀ مفهومی و تأثیر حکمرانی بر سیاست‌گذاری عمومی، پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 2(4)، 109-142.

    References

    1. Ajzen, I., Fishbein, M. (1980). Understanding attitudes and predicting social behavior, Prentice-Hall.
    2. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior, Organizational Behaviour and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
    3. Aslani, Z., Azkia, M., & Zanjani, H. (2018). Investigating the effective factors on urban electricity consumption with the fundamental theory approach (Case study: District 5 of Tehran), Journal of Social Development and Welfare Planning, 34(9), 1-33. https://doi.org/10.22054/qjsd.2018.8999 (In Persian)
    4. Bebbington, J., Larrinaga, C., & Michelon, G. (2024). Chapter 26: A socio-ecological approach to corporate governance, In Handbook on Corporate Governance and Corporate Social Responsibility. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing. Retrieved, from https://doi.org/10.4337/9781802208771.00038
    5. Beheshty, S. S., Ghasemi, V., GhaziTabatabaei, S. M., & Rafatjah, M. (2015). the Effect of Attitudes on Energy Consumption, Quality and Productivity of Iranian Electric Industry, 3(2), 3-10. http://ieijqp.ir/article-1-157-fa.html (In Persian)
    6. Bielschowsky, A. I. (2013). Electricity Saving Behavior and Energy Literacy of New Zealand children, a thesis Submitted for degree of Doctor of Philosophy. https://doi.org/10.1080/13504622.2015.1054267
    7. Butler, C., Parkhill, K. A., & Pidgeon, N. (2016). Energy consumption and everyday life: Choice, values and agency through a practice theoretical lens, consumer culture, 16(3), 887-907
    8. Evans, J, R., & Mathur, A. (2005). The value of Online Surveys, 15(2), 195-219. https://doi.org/10.1177/1469540514553691
    9. DeVaus, D. A. (2008). Survey in social research, translated by Hoshang Naibi, Tehran: Ney Publishing.
    10. Frederiks, E. R., Stenner, K., & Hobman, E, V. (2015). The socio-demographic and psychological predictors of residential energy consumption: a comprehensive review. Energies, 8(1), 573–609. https://doi.org/10.3390/en8010573
    11. Ghaderi, S., & Parvesh, H. (2023). The Governance of Renewable, Non-Renewable Energy Development, Urbanization and Economic Growth on Carbon Dioxide Emissions in Iran, Governance and Development Journal, 3(3), 79-94. Doi: 10.22111/jipaa.2024.392792.1114 (In Persian)
    12. Hessa, A. K., Samuelb, R., & Burgera, P. (2018). Informing a social practice theory framework with social-psychological factors for analyzing routinized energy consumption: A multivariate analysis of three practices, Energy Research & Social Science, 46, 183–193. https://doi.org/10.1016/j.erss.2018.06.012
    13. JavanKhoshkhalkh, M. (2014). Investigation of social and cultural factors affecting energy consumption behavior (case study: electricity energy of Tehran city), master's thesis of Faculty of Social Sciences, University of Tehran. (In Persian)
    14. Iranian Ministry of Energy. (2022). Energy Balance Sheet of 2022. (In Persian)
    15. Kazemian, sh. G., vaezi, R., ghorbanizadeh, V., & raesi, M. (2023). Governance Pattern for Sustainable Consumption Management in Electricity Sector, Quarterly Journal of Energy Policy and Planning Research, 8(4), 106-144. URL: http://epprjournal.ir/article-1-1085-fa.html (In Persian)
    16. Kolahy, M. R. F. M., Salehabadi, E., Rahbari, Z., MahdaviZafarghandi, M., Anvari, Z., Karimi, Z., Elaheh Dadi, S., NorouziNejad, E., Darvish, M., & Mohammadi, M. (2006). Comparative evaluation of the impact of various formation mechanisms on electricity consumption on the consumption of household consumers, Niroo Research Institute, Ministry of energy. (In Persian)
    17. Keyghobadi, M., zolfagharZadeh, M., & heidari G. (2023). Governance of electricity consumption behavior in Iran: from gaps in technical and behavioral policies to policy makers understanding, Organizational Resources Management Researches, 13(1), 129-154. URL: http://ormr.modares.ac.ir/article-28-65431-fa.html (In Persian)
    18. Lee, B. C., Bendixsen, C., Liebman, A. K., & Gallagher, S. S. (2017). Using the Socio-Ecological Model to Frame Agricultural Safety and Health Interventions. Agromedicine, 22(4), 298–303. https://doi.org/10.1080/1059924X.2017.1356780
    19. MahdaviKani, M. S. (2008). The concept of style of life and its field in social sciences. Journal of Iranian Cultural Research, 1(1), 199-230. Doi: 10.7508/ijcr.2008.01.008 (In Persian)
    20. MahmoudMolaeiKermani, B., Mirzaei, H., Kolahi, M., & Kermani, M. (2021). Different cultures of energy consumption (Case study of Mashhad households). Sociology of Culture and Art, 3(4), 40-21. Doi: https://doi.org/10.34785/J016.2022.002 (In Persian)
    21. Martinsson, J., Lundqvist, L., & Sundstr¨om, A. (2011). Energy saving in Swedish households The (relative) importance of environmental attitudes, Energy Policy, 39, 5182-5191. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2011.05.046
    22. MI, L., Xu, T., Sun, Y., Yang, H., Wang, B., Gan, X., & Qiao, L. (2021). Promoting differentiated energy savings: Analysis of the psychological motivation of households with different energy consumption levels, Energy, 218, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.energy.2020.119563
    23. NazarPour, H., khashei, V., ZohreDehdashti, Sh., & mohammadian, M. (2016). family and consumption pattern; A qualitative analysis of shopping behavior patterns based on lifestyle theories, The Women and Families Cultural-Educational Journal, 11(34), 71-106. https://cwfs.ihu.ac.ir/article_201681.html (In Persian)
    24. Norouzi, M., & Abdolhosseinzadeh, M. (2023). Typology of behavioral tools in the field of governance and its function in improving the legislative system, Parliament Research Center. https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1796585 (In Persian)
    25. Pasandideh, A. S., Keyghobadi, M., & Heydari, Gh. (2022). Interaction and Confrontation of Energy Development Governance and Environmental Protection: Analysis of the Dimensions of Dust Phenomenon Formation, Governance and Development Journal, 2(1), 103-128. Doi: 22111/jipaa.2022.352716.1063 (In Persian)
    26. Rifatjah, M. (2008). Investigation of the pattern of cultural and social behavior of domestic and commercial electricity consumers in Tehran, Ministry of Energy-Energy Research Institute. (In Persian)
    27. Salehi, S., & Emamgholi, L. (2013). A Study of Role of Attitudes, Perceived efficacy and environmental valueon electricity consumption behavior, Iranian Social Problems, 4(2), 287-304. Doi: 22059/ijsp.2013.52148 (In Persian)
    28. Salehi, S., & Pazokinejad, Z. (2019), Society and energy, Babolsar: Sadegh Salehi. (In Persian)
    29. Salehi, S., Firoozjaeian, A. A., & Mousavi, M. (2020). Energy consumption in rural areas: case of rural areas in Sari province, Iranian Journal of Energy, 2(23), 93-118. URL: http://necjournals.ir/article-1-1559-en.html (In Persian)
    30. Schwartz, SH. (1977). Normative influences on Altruism, Adv Exp Soc Psychol, 10, 221–79. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60358-5
    31. Sheikhi, S., Zargham Afshar, M., Ezzatabadipour, H., Mashkini, B., & Haddadi, A. (2023). Investigating the obstacles of popular governance in Iran and providing solutions to improve the role of the people in governance, Parliament Research Center. https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1775335 (In Persian)
    32. Sohre, A., & Schubert, I. (2022). The how and what of bottom-up governance to change household energy consumption behaviour, Energy Research & Social Science, 89. https://doi.org/10.1016/j.erss.2022.102570
    33. Stephenson, J., Bartonb, B., Carringtona, G., Doeringa, A., Forda, A., Hopkinsa, D., Lawsona, R., McCarthya, A., Reesc, D., Scotta, M., Thorsnesa, P., Waltona, S., Williamsa, J., & Wooliscrofta, B. (2015). The energy cultures framework: Exploring the role of norms, practices and material culture in shaping energy behaviour in New Zealand, Energy Research & Social Science, 7, 117–123. https://doi.org/10.1016/j.erss.2015.03.005
    34. Stephenson, J., Lawson, R., Carrington, G., Barton, B., & Thorsnes, P. (2011). Energy Cultures: A framework for interdisciplinary research, World Renewable Energy Congress, Linköping Sweden, 1023-1030. https://www.researchgate.net/publication/269131623_Energy_Cultures_-_A_Framework_for_Interdisciplinary_Research
    35. Stephenson, J., Barton, B., Carrington, G., Gnoth, D., Lawson, R., & Thorsnes, P. (2010). Energy cultures: A framework for understanding energy behaviours. Energy Policy, 38(10), 6120–6129. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2010.05.069
    36. Stern, P. C., Dietz, T., Abel, T., Guagnano, G. A., & Kalof, A. (1999). A value-belief-norm theory of support for social movements: The case of environmentalism. Human Ecology Review, 6(2), 81-97. https://www.humanecologyreview.org/pastissues/her62/62sternetal.pdf
    37. Williams, MS., & Gassam‌Asare, J. (2022). The socio-ecological model: A multifaced approach for I-O psychologists to design interventions targeted at reducing police violence. Industrial and Organizational Psychology. 15(4), 588-591. Doi:10.1017/iop.2022.81
    38. Yazdanpenahfard, S., Heidari, E., & Ghorbanpour, A. (2021). Identifying and analyzing the cultural, social and technical components of optimizing electricity consumption in the residential sector (Case Study: Area Covered by Fars Regional Electricity Company), Applied Theories of Economics, 7(4), 85-116. Doi: 22034/ecoj.2021.12287 (In Persian)
    39. Yazdani‌Zazrani, M. R. (2012). Conceptual Relationship and the Impact of Governance on Public Policy. International Relations Researches, 2(4), 109-142. https://www.iisajournals.ir/article_41905.html?lang=fa (In Persian)
    40. Yue, T., Long, R., & Chen, H. (2013). Factors influencing energy-saving behavior of urban households in Jiangsu Province, Energy Policy, 62, 665-675. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2013.07.051
    41. ZareShahabadi, A., Hajizade, M., & Lotfolyani, A. (2013). Socio-Cultural factors affecting energy consumpti on patterns of households in Yazd. Energy Planning and Policy Research, 1(3), 17-50. URL: http://epprjournal.ir/article-1-42-en.html (In Persian)
حکمرانی و توسعه
دوره 4، شماره 3
مهر 1403
صفحه 81-109

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار