طراحی و توسعه مدل کسب‌وکار بومی برای شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه گیاهان دارویی: تحلیل زیست‌بوم فناورانه و راهبردهای کارآفرینانه آمیخته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی زابل، زابل، ایران.

2 استادیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و علوم انسانی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، ایران

3 دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

چکیده

صنعت گیاهان دارویی، با وجود تنوع زیستی کم‌نظیر ایران و حمایت‌های سیاستی اخیر، هنوز سهم ناچیزی از بازارهای جهانی دارد و بیشتر فعالیت‌ها در سطح تولید مواد خام متوقف می‌شود. این پژوهش با هدف طراحی و توسعه مدلی بومی و انعطاف‌پذیر برای کسب‌وکار شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه گیاهان دارویی انجام شد تا مسیر عبور از خام‌فروشی به خلق ارزش فناورانه، توسعه بازار و صادرات را روشن سازد. روش تحقیق ترکیبی از نوع اکتشافی–متوالی بود. در بخش کیفی، تحلیل محتوای متون و مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با ۱۷ نفر از مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان، متخصصان فناورانه و کارشناسان پارک‌های علم و فناوری انجام شد و شش بُعد کلیدی شناسایی گردید: (۱) سرمایه و منابع مالی، (۲) ارتباطات و زیرساخت‌های فناورانه، (۳) رگولاتوری و سیاست‌گذاری، (۴) بازار و بازاریابی، (۵) نوآوری باز و همکاری شبکه‌ای، و (۶) انعطاف‌پذیری مدل کسب‌وکار. بر پایه این یافته‌ها، در بخش کمی پرسشنامه‌ای تدوین و داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار SmartPLS3 تحلیل شد. نتایج نشان داد هر شش بُعد به‌طور معنادار بر طراحی اجزای مدل کسب‌وکار—شامل ارزش پیشنهادی، بخش‌های مشتری، منابع کلیدی و کانال‌ها—اثر می‌گذارند و بهبود این اجزا عملکرد نوآوری، توسعه بازار داخلی و افزایش توان صادراتی شرکت‌ها را ارتقا می‌دهد. از نظر نظری، مدل پیشنهادی با پیوند دادن رویکردهای علیت و اثرگذاری در کارآفرینی و تأکید بر نوآوری باز و تعامل شبکه‌ای، تصویری جامع و بومی از شکل‌دهی مدل کسب‌وکار ارائه می‌کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Designing and developing a local business model for knowledge-based companies in the field of medicinal plants: Analysis of the technological ecosystem and mixed entrepreneurial strategies

نویسندگان [English]

  • Amir Mohammad Rezaei 1
  • Esmaeil yaghoubi 2
  • zahra Omidvar 3
1 Faculty of Pharmacy, Zabol University of Medical Sciences, Zabol, Iran
2 Assistant Professor, Department of Management, Faculty of Management and Humanities, University of Chabahar Maritime, Chabahar, Iran
3 Faculty of Management and Accounting, Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran
چکیده [English]

Despite Iran’s rich biodiversity and recent policy support, the medicinal plants industry still holds a minor share of global markets and remains largely focused on raw-material production. This study aims to design and develop a localized, flexible business model for knowledge-based firms in the medicinal plants domain to help them move from commodity sales toward technology-driven value creation, market development, and exports. An exploratory–sequential mixed-methods approach was used. In the qualitative phase, content analysis of documents and semi-structured interviews with 17 participants—including managers of knowledge-based firms, technology experts, and science and technology park specialists—identified six key dimensions: (1) capital and financial resources, (2) technological linkages and infrastructure, (3) regulation and policy, (4) market and marketing, (5) open innovation and network collaboration, and (6) business model flexibility. Based on these findings, a survey instrument was developed and the quantitative data were analyzed using partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) in SmartPLS 3. Results show that all six dimensions significantly influence the design of business model components—value proposition, customer segments, key resources, and channels—which, in turn, improve firms’ innovation performance, market development, and export capability. Theoretically, the proposed model integrates causation and effectuation perspectives in entrepreneurship while emphasizing open innovation and network interaction, offering a comprehensive, context-specific view of business model development.

مراجع

  1. 1- آقایی، ع.، محمدی، س.، و کرمی، ح. (۱۴۰۰). موانع تأمین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران. فصلنامه نوآوری و کارآفرینی، ۱۰(۲)، ۴۵-۶۳.

    2- پیرایش، ن.، غلامی، ر.، و کرمانی، ج. (۱۳۹۹). کارآفرینی و مدل‌های کسب‌وکار در صنایع گیاهان دارویی ایران: نشریه توسعه و کسب‌وکار، ۱۱(۴)، ۹۳–۱۱۲.

    3- جاویدنیا، ک.، و مرتضی‌سمنانی، ک. (۱۴۰۰). گیاهان دارویی و فرآورده‌های طبیعی در ایران: فرصت‌ها و چالش‌ها. مجله پژوهش‌های دارویی ایران، ۲۰(۱)، ۱-۱۴.

    4- خسروی، س.، رحمانی، ف.، و جعفری، م. (۱۳۹۹). اقتصاد دانش‌بنیان و توسعه صنعت گیاهان دارویی در ایران. فصلنامه نوآوری و کارآفرینی، ۹(۴)، ۳۳-۵۰.

    5- رضوی، س.، احمدی، ن.، و طالبی، ف. (۱۳۹۹). توسعه مدل‌های بومی کسب‌وکار در صنعت گیاهان دارویی ایران. فصلنامه کارآفرینی و نوآوری، ۱۰(۴)، ۸۷–۱۰۶.

    6- رضوی، محمد؛ بهمنی، نسرین؛ و همکاران. (۱۳۹۹). بررسی زنجیره ارزش و راهبردهای توسعه صادرات گیاهان دارویی. مجله تحقیقات مدیریت، ۱۸(۲)، ۱۱۵–۱۴۰.

    7- زارع، م.، اکبری، ف.، و جلالی، س. (۱۴۰۰). چالش‌های زنجیره ارزش گیاهان دارویی در ایران. فصلنامه نوآوری و توسعه پایدار، ۹(۲)، ۴۱–۶۰.

    8- سفلایی، م.، حسینی، ف.، و قهرمانی، ع. (۱۴۰۱). بررسی ظرفیت صادرات گیاهان دارویی ایران در زنجیره ارزش جهانی. مجله کشاورزی پایدار، ۱۴(۳)، ۵۵-۷۲.

    9- سوفلایی، علی؛ کرمی، نرگس؛ و همکاران. (۱۴۰۱). تحلیل عوامل اثرگذار بر برندسازی و صادرات محصولات گیاهی ایران. پژوهش‌های اقتصاد دانش‌بنیان، ۴(۲)، ۷۵–۹۶.

    10- عابدی، ف.، قنبری، ح.، و صادقی، م. (۱۴۰۰). تحلیل اثرگذاری و علیت در راهبردهای کسب‌وکار دانش‌بنیان. فصلنامه مدیریت کارآفرینی، ۱۳(۲)، ۶۷–۸۹.

    11- کاظمی، م.، محمدی، س.، و فلاح، ع. (۱۳۹۹). تحلیل عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان گیاهان دارویی در ایران. نشریه مدیریت فناوری، ۱۲(۲)، ۶۱–۸۰.

    12- کاظمی، مهدی؛ احمدی، علی‌رضا؛ و همکاران. (۱۳۹۹). طراحی الگوی توسعه کسب‌وکارهای دانش‌بنیان در صنعت گیاهان دارویی. فصلنامه کارآفرینی و توسعه کسب‌وکار، ۱۲(۳)، ۲۵–۴۸.

    13- کاویانی، س.، حیدری، م.، و منصوری، ف. (۱۴۰۱). تطبیق‌پذیری مدل‌های کسب‌وکار در صنایع زیستی ایران. فصلنامه نوآوری و توسعه، ۹(۳)، ۵۵–۷۴.

    14-کریمی، ح.، سادات، م.، و حیدری، ر. (۱۴۰۰). موانع رگولاتوری و صادرات محصولات گیاهان دارویی در ایران. مجله اقتصاد و کسب‌وکار پایدار، ۱۳(۳)، ۵۵–۷۴.

    15- مرادی، م.، حیدری، ف.، و زارعی، ع. (۱۳۹۹). چالش‌های بازاریابی و توسعه بازار محصولات گیاهی در ایران. نشریه توسعه کسب‌وکار، ۱۲(۳)، ۷۷-۹۶.

    16- مظفری، ع.، شریفی، ن.، و ناصری، ر. (۱۳۹۸). ظرفیت‌های تنوع زیستی ایران در توسعه صنعت گیاهان دارویی. نشریه تحقیقات گیاهان دارویی، ۱۵(۱)، ۲۳–۳۷.

    17- معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری (۱۴۰۱). گزارش سالانه شرکت‌های دانش‌بنیان و زیست‌بوم نوآوری ایران. تهران: معاونت علمی.

    18- معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری (۱۴۰۲). گزارش توسعه صنایع گیاهان دارویی و داروهای گیاهی. تهران: معاونت علمی.

    19- معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری (۱۴۰۲). وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه گیاهان دارویی. تهران: معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری.

    20- معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری. (۱۴۰۱). گزارش توسعه زیست‌بوم نوآوری گیاهان دارویی. تهران: معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری.

    21- نجفیان، م.، رضایی، ح.، و احمدی، س. (۱۴۰۱). زیست‌بوم کسب‌وکار گیاهان دارویی در ایران: سیاست و راهبرد. فصلنامه مطالعات کسب‌وکار ایران، ۵(۲)، ۸۷–۱۰۸.

    References:

    1. Bocken, N. M. P., Short, S. W., Rana, P., & Evans, S. (2014). A literature and practice review to develop sustainable business model archetypes. Journal of Cleaner Production, 65, 42–56. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2013.11.039
    2. Chesbrough, H. W. (2017). Open Innovation: Researching a New Paradigm (Updated ed.). Oxford: Oxford University Press.
    3. Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
    4. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
    5. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
    6. Fisher, G. (2012). Effectuation, causation, and bricolage: A behavioral comparison of emerging theories in entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, 36(5), 1019–1051. https://doi.org/10.1111/j.1540-6520.2012.00537.x
    7. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82.
    8. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2014). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Thousand Oaks, CA: Sage.
    9. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., Sarstedt, M., Danks, N. P., & Ray, S. (2022). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) using R: A workbook. Cham: Springer.
    10. Moghadam, M. R., Sadeghi, H., & Rezaei, M. (2020). Challenges and opportunities of medicinal plants industry in Iran: Toward a sustainable development perspective. Industrial Crops and Products, 158, https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2020.112961
    11. Osterwalder, A., & Pigneur, Y. (2010). Business Model Generation: A Handbook for Visionaries, Game Changers, and Challengers. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
    12. Patel, K., Rajput, D., & Mandal, S. (2021). Herbal product value chains and international market competitiveness: Evidence from Asia. Industrial Marketing Management, 96, 220–233.
    13. Patel, K., Shah, P., & Goyal, R. (2021). Global herbal medicine market and innovation trends: Implications for developing countries. Journal of Herbal Medicine, 27, https://doi.org/10.1016/j.hermed.2020.100418
    14. Read, S., Sarasvathy, S. D., Dew, N., & Wiltbank, R. (2016). Effectual entrepreneurship: Principles and processes. Journal of International Entrepreneurship, 14(3), 233–251. https://doi.org/10.1007/s10843-016-0189-3
    15. Sarasvathy, S. D. (2008). Effectuation: Elements of entrepreneurial expertise. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing.
    16. Valk, T., Isaak, F., & Groh, P. (2017). Developing mixed entrepreneurial strategies and business model flexibility. Entrepreneurship Theory and Practice, 41(6), 977–1001.
    17. Völckner, F., Sattler, H., & Hennig-Thurau, T. (2017). Managing innovation ecosystems: Linking network relationships and innovation success. Research Policy, 46(1), 10–24.
    18. Wang, Y., & Zhang, L. (2023). Business model innovation in the herbal medicine industry: Lessons from Asia. Frontiers in Sustainable Food Systems, 7, 1500168.
    19. Wang, Y., & Zhang, X. (2023). Global competitiveness of herbal medicine products: Innovation, regulation, and market strategies. Journal of Ethnopharmacology, 310,
    20. Wiltbank, R., Dew, N., Read, S., & Sarasvathy, S. D. (2006). What to do next? The case for non‐predictive strategy. Strategic Management Journal, 27(10), 981–998. https://doi.org/10.1002/smj.555
حکمرانی و توسعه
دوره 5، شماره 4
دی 1404
صفحه 125-151

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار