آینده نگهداشت سرمایه های انسانی نظام سلامت ایران در برنامه هفتم پیشرفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت و اقتصاد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، آینده‌نگاری نظام نگهداشت سرمایه انسانی در بخش سلامت ایران در افق برنامه هفتم توسعه کشور است. با توجه به اهمیت حیاتی منابع انسانی در پایداری و کارآمدی نظام‌های سلامت، این مطالعه با رویکردی آینده‌نگر و سناریومحور به شناسایی پیشران‌ها، عدم قطعیت‌ها، و مسیرهای محتمل پیش‌روی نظام سلامت ایران در حوزه منابع انسانی پرداخته است. روش تحقیق به‌کاررفته ترکیبی از تحلیل ساختاری و سناریونویسی است. ابتدا با مرور ادبیات، تحلیل اسناد بالادستی و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با خبرگان، 80 روند و پیشران مرتبط با نگهداشت منابع انسانی سلامت شناسایی شد. سپس با استفاده از نرم‌افزار میک‌مک، روابط علی و تأثیرگذاری متقابل بین متغیرها تحلیل و 10 عدم‌قطعیت کلیدی شناسایی گردید. در ادامه، سه حالت برای هر عدم‌قطعیت (خوش‌بینانه، ادامه روند فعلی و بدبینانه) تعریف شد و با بهره‌گیری از نرم‌افزار سناریوویزارد، 12 سناریوی محتمل برای آینده نظام سلامت استخراج شد. این سناریوها بر اساس دو محور احتمال و تأثیر خوشه‌بندی و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که سناریوهای استخراج‌شده در چهار خوشه اصلی قرار می‌گیرند: سناریوهای مطلوب و ممکن، سناریوهای مطلوب ولی بعید، سناریوهای بحرانی و محتمل، و سناریوهای ناپایدار. بر اساس تحلیل خوشه‌ها، راهبردهای سیاستی مناسبی در حوزه‌هایی نظیر دیپلماسی سلامت، اصلاح نظام پرداخت، ارتقاء انگیزش حرفه‌ای، و توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات ارائه شد. یافته‌های پژوهش می‌تواند مبنای تدوین نقشه راه ملی نگهداشت منابع انسانی سلامت و ارتقاء تاب‌آوری این نظام در برابر تحولات آینده قرار گیرد. در نهایت، رویکرد آینده‌نگرانه این مطالعه فرصتی برای تصمیم‌سازی راهبردی در سطح کلان فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The future of maintaining human capital in Iran's health system in the Seventh Development Plan

نویسنده [English]

  • Eesa Niazi
Department of Management, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran.
چکیده [English]

Retention in Iran’s health system within the framework of the Seventh Development Plan. Given the critical importance of human resources in the sustainability and effectiveness of health systems, this research adopts a foresight and scenario-based approach to identify key drivers, uncertainties, and possible future pathways for human capital management in the Iranian health sector. The research method combines structural analysis and scenario planning. Initially, through a literature review, analysis of upstream policy documents, and semi-structured expert interviews, 80 trends and key drivers related to human resource retention were identified. Subsequently, using MICMAC software, the mutual influences and causal relationships among variables were analyzed, resulting in the identification of 10 critical uncertainties. For each uncertainty, three possible states (optimistic, status quo, and pessimistic) were defined. Scenario Wizard software was then employed to generate 12 plausible future scenarios. These scenarios were clustered and analyzed based on two axes: probability and impact. The results revealed four main scenario clusters: desirable and likely scenarios, desirable but unlikely scenarios, critical and probable scenarios, and unstable scenarios. Based on the cluster analysis, appropriate policy strategies were proposed in areas such as health diplomacy, payment system reform, enhancement of professional motivation, and the development of health information infrastructure. The findings of this research provide a foundation for developing a national roadmap for the retention of human resources in the health sector and increasing the system's resilience to future challenges. Ultimately, the foresight-based approach of this study offers strategic decision-making opportunities at the macro level.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human capital maintenance
  • health system
  • Foresight
  • Seventh Development Plan
  1. 1- حسینی، ف.، و حمیدی، م. (1401). بررسی عوامل فرهنگی و روانی مؤثر بر نگهداشت نیروی انسانی در نظام سلامت ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی، 22(2): 155-172.

    2- رحیمی، م.، و شریعتی، ع. (1402). چالش‌های اقتصادی و نظام معیشت کارکنان سلامت ایران. پژوهش‌های توسعه منابع انسانی، 14(1): 55-78.

    3- رحیمی، م.، و شریعتی، ع. (1403). پیامدهای اقتصادی تحریم‌ها بر نظام سلامت ایران. سیاستگذاری سلامت ایران، 10(1): 89-112.

    4- رهبر، فرهاد؛ سیف الدین اصل، امیرعلی؛ شاه­حسینی، محمدعلی و نیازی، عیسی .(1397). طراحی مدلی برای سناریونگاری بر اساس شناسایی عوامل کلیدی و تجزیه و تحلیل فعل و انفعالات بازیگران کلیدی. پژوهش­های مدیریت عمومی, 11(39), 61-90. doi: 10.22111/jmr.2018.4011

    5- رهبر، فرهاد؛ سیف الدین اصل، امیرعلی؛ شاه حسینی، محمدعلی و نیازی، عیسی . (1396). سناریونویسی بهای نفت خام بر اساس شناسایی عوامل کلیدی و تجزیه و تحلیل فعل و انفعالات بازیگران. بهبود مدیریت, 11(4), 93-135.

    6- رهبر، فرهاد؛ سیف­الدین اصل، امیرعلی؛ شاه حسینی، محمدعلی و نیازی، عیسی. (1397). شناسایی و تحلیل کلان‌روندهای مؤثر بر بهای نفت خام با رویکرد آینده‌نگاری. بهبود مدیریت, 12(2), 1-26.

    7- علیزاده، س.، و همکاران. (1403). مدل‌سازی سیاست‌های انگیزشی برای حفظ نیروی انسانی نظام سلامت. مدیریت راهبردی سلامت، 8(3): 45-70

    8- قاسمی، س.، و رحیمی، م. (1403). نقش فناوری‌های نوین در نگهداشت منابع انسانی. فصلنامه آینده‌پژوهی سلامت، 2(1): 31-50.

    9- محمدپور، س.، و همکاران. (1403). راهکارهای بومی‌سازی‌شده برای نگهداشت نیروی درمانی. پژوهش‌نامه سیاست‌گذاری سلامت، 9(4): 101-120.

    10- مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1402). گزارش تحلیلی وضعیت منابع انسانی سلامت در افق برنامه هفتم توسعه. تهران: دفتر مطالعات اجتماعی.

    11- نیازی، عیسی . (1402). آینده‌­نگاری راهبرد‌های بازیگران کلیدی نفت خام با استفاده از رویکرد ترکیبی تحلیل ساختاری و روش مکتور. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی, 7(25): 123-164.

    12- نیازی، عیسی. (1404). تحلیل و ارزیابی گزینه‌های راهبردی در حوزه نفت با رویکرد آینده‌پژوهی. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی, 9(36), 9-40.

    13- نیازی، عیسی؛  بلوچی، حسین و سیاه سرانی کجوری، محمدعلی . (1403). آینده نگاری نقش تعاونی‌ها در نظام اقتصادی ایران با رویکرد سناریونویسی. مجلس و اقتصاد, 2(تابستان), 345-374. doi: 10.22034/mec.2024.17294.1058

    14- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جمهوری اسلامی ایران. (1402). راهنمای سیاست‌گذاری منابع انسانی در نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران.

    15- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جمهوری اسلامی ایران. (1403).  برنامه هفتم توسعه حوزه سلامت.تهران.

    References:

    1. Alizadeh, S., Rahimi, M., & Ghasemi, S. (2024). Health workforce retention strategies in post-sanction Iran. Journal of Health Policy Research, 18(1), 25–48.
    2. Dery-Chaffin, M. (2020). Parental involvement in Title I schools: Examining perspectives of parents and teachers (Doctoral dissertation, Arizona State University).
    3. Johnson, R., & Brown, L. (2022). Human capital retention in healthcare: Global insights. Global Health Review, 36(2), 102–118.
    4. Loewen, O. K., Maximova, K., Ekwaru, J. P., Faught, E. L., Asbridge, M., Ohinmaa, A., & Veugelers, P. J. (2019). Lifestyle behavior and mental health in early adolescence. Pediatrics, 143(5), e20183307.
    5. Smith, J., Taylor, M., & Lee, R. (2023). Digital innovation and human capital strategies in public health. Health Tech & Policy, 11(1), 33–50.
    6. Smith, J., Taylor, M., & Lee, R. (2024). Organizational culture and employee motivation in healthcare systems. International Journal of Public Sector Management, 37(2), 145–162.
    7. Taylor, M., & Lee, R. (2023). Beyond compensation: A behavioral approach to healthcare worker retention. Public Health Management, 29(3), 58–74.
    8. United Nations. (2022). Sustainable development goals: Progress report 2022. New York: UN.
    9. (2023). Digital transformation of health workforce: Global strategy update. Geneva: World Health Organization.
    10. Wilson, L., & Patel, A. (2023). AI-driven strategies for healthcare HR management. Journal of Medical Systems, 47(1), 17.
    11. World Health Organization. (2022). Strengthening the health workforce: Policy brief. Geneva: WHO.